Uyingizning shimoliy tomonidagi derazalar oldida o’simliklar o’stirish imkonsiz tuyulishi mumkin, ammo aslida bu joylar ham yashil do’stlaringiz uchun ajoyib makon bo’lishi mumkin! Shimoliy derazalar to’g’ridan-to’g’ri quyosh nurlarini kam olsa-da, bu yerda ham ko’plab o’simliklar gullab-yashnashi mumkin.
Shimoliy derazalar oldida o’simliklar parvarishi – bu san’at va ilm uyg’unligi. Bunday joylarda o’simliklarni tanlashda ularning biologik xususiyatlarini hisobga olish muhim. Kam yorug’likka moslashgan o’simliklar tabiiy sharoitda daraxtlar soyasida yoki o’rmon qatlamlarida o’sadi, shuning uchun ular kam yorug’likda ham yaxshi rivojlanadi.
Kam yorug’likka moslashgan o’simliklar
Shimoliy derazalar uchun eng mos keladigan o’simliklar qatoriga quyidagilar kiradi:
- Zamiokulkas (Zamioculcas zamiifolia) – «abadiy» o’simlik deb nom olgan, chunki u deyarli har qanday sharoitda ham yashay oladi
- Aspidistra (Aspidistra elatior) – «temir o’simlik» deb ataladi, chunki u eng qiyin sharoitlarda ham chidamli
- Sansevieriya (Sansevieria) – kam yorug’likda ham o’sadi va havoni tozalash xususiyatiga ega
- Xlorofitum (Chlorophytum comosum) – havoni tozalaydi va kam yorug’likda ham faol o’sadi
Muhim eslatma: Hatto kam yorug’likka moslashgan o’simliklar ham mutlaq qorong’ulikda yashay olmaydi. Ular uchun kamida kuniga 3-4 soat tarqoq yorug’lik zarur.
Harorat va namlik omillari
Shimoliy derazalar oldidagi muhit o’ziga xos mikroiqlimni yaratadi:
| Omil | Xususiyat | O’simliklarga ta’siri |
|---|---|---|
| Harorat | Barqaror, lekin biroz salqin | Ko’pchilik xona o’simliklari uchun qulay |
| Namlik | Odatda yuqoriroq | Nam muhitni yoqtiradigan o’simliklar uchun ideal |
| Havo oqimi | Derazadan sovuq havo kirishi mumkin | Sovuqqa sezgir o’simliklarni derazadan uzoqroqqa joylashtirish kerak |
Shimoliy derazalar oldida o’simliklarni parvarish qilishda namlikni nazorat qilish muhim. Qishda isitish tizimlari havoni quritishi mumkin, shuning uchun o’simliklar atrofida namlikni oshirish usullarini qo’llash foydali – masalan, tuvaklar ostiga nam shag’al solingan idishlarni qo’yish yoki maxsus namlagichlardan foydalanish.
O’simliklarning yorug’lik ehtiyojini baholash
O’simliklarning yorug’likka bo’lgan ehtiyojini baholashning eng oddiy usuli – barglarning rangiga e’tibor berish. To’q yashil, qalin barglar odatda kam yorug’likka moslashganlikni bildiradi. Yorqin rangdagi, naqshli yoki yupqa barglar esa ko’proq yorug’lik talab qiladi.
Shimoliy derazalar uchun eng mos keladigan o’simliklar
Shimoliy derazalar ko’pincha eng kam quyosh nuri tushadigan joylar hisoblanadi. Bu esa ko’pchilik o’simliklar uchun muammo tug’diradi. Ammo xavotirlanishga hojat yo’q! Ayrim o’simliklar aynan shunday sharoitlarda ham ajoyib o’sadi va rivojlanadi.
Qanday o’simliklar shimoliy derazalar uchun mos keladi degan savol ko’pchilikni qiziqtiradi. Ayniqsa, shimolga qaragan xonalarda yashovchilar uchun bu muhim masala. Bugun men sizga shimoliy derazalarda parvarish qilish uchun eng mos keladigan uch xil o’simlik haqida batafsil ma’lumot beraman.
Sansevieriya (Ilonpalma) – kam yorug’likda ham bardoshli
Sansevieriya, xalq orasida «Ilonpalma» nomi bilan mashhur bo’lgan o’simlik, shimoliy derazalar uchun ideal tanlov hisoblanadi. Bu o’simlikning eng ajoyib xususiyati – kam yorug’likda ham yaxshi o’sishi.
Parvarish xususiyatlari:
- Suv berish: 2-3 haftada bir marta, tuproq to’liq qurigandan so’ng
- Harorat: 18-27°C oralig’ida yaxshi o’sadi
- Yorug’lik: kam yorug’likda ham yashay oladi, ammo vaqti-vaqti bilan yorug’roq joyga qo’yish foydali
Ilonpalma nafaqat chiroyli ko’rinishga ega, balki havoni tozalash xususiyatiga ham ega. Tadqiqotlar ko’rsatishicha, bu o’simlik formaldegid va benzol kabi zararli moddalarni havoda ushlab qoladi.
Zamiokulkas (Pul daraxti) – shimoliy derazalar go’zali
Zamiokulkas, ko’pchilik orasida «Pul daraxti» nomi bilan tanilgan, shimoliy derazalarda parvarish qilish uchun ajoyib tanlov. Bu o’simlik o’zining yaltiroq, to’q yashil barglari bilan har qanday xonaga go’zallik baxsh etadi.
Shimoliy derazalarda parvarish afzalliklari:
- To’g’ridan-to’g’ri quyosh nuri kerak emas
- Suv kam talab qiladi, ortiqcha sug’orish zarar keltiradi
- Kasalliklarga chidamli, zararkunandalarga kam chalinadi
Zamiokulkas o’simligining eng ajoyib xususiyati – uning bardoshliligi. Hatto parvarish qilishni unutib qo’ysangiz ham, u sizni kechirib, o’sishda davom etadi.
| Sug’orish | Harorat | Tuproq |
|---|---|---|
| 2-3 haftada bir | 18-24°C | Yaxshi drenajli |
Aspidistra (Temir o’simlik) – sovuqqa bardoshli cho’ziq umr ko’ruvchi
Aspidistra, «Temir o’simlik» deb ham ataladi, va bu nom bejiz emas. Bu o’simlik XIX asrdan beri xona o’simligi sifatida mashhur bo’lib kelmoqda, chunki u eng noqulay sharoitlarda ham yashay oladi.
Sovuq va kam yorug’likka chidamliligi:
- 7°C gacha bo’lgan past haroratga bardosh bera oladi
- Deyarli yorug’liksiz muhitda ham yashay oladi
- Quruq havoga ham moslashgan
Aspidistraning to’q yashil, uzun barglari shimoliy derazalar oldida ham o’zining go’zalligini yo’qotmaydi. Bu o’simlik sekin o’sadi, ammo uning umri juda uzoq – yaxshi parvarish qilinganda 50 yilgacha yashashi mumkin!
Parvarish bo’yicha maslahat: Aspidistrani har 3-4 yilda bir marta kattaroq tuvakka ko’chirib o’tkazish kerak. Bu uning yanada sog’lom o’sishiga yordam beradi.
Shimoliy derazalaringizni bu uchta ajoyib o’simlik bilan bezating va ular sizga yil davomida tabiat go’zalligini taqdim etadi!
Shimoliy derazalardagi o’simliklarni parvarish qilish sirlari
Shimoliy derazalar ko’pchilik uchun qiyinchilik tug’diradi, ammo to’g’ri parvarish bilan bu joylar ham yashil bog’ga aylanishi mumkin! Quyosh nurlari kamroq tushsa-da, to’g’ri yondashuvlar bilan o’simliklaringiz sog’lom va chiroyli o’sadi.
Sug’orish rejimini to’g’ri tanlash
Shimoliy derazalardagi o’simliklar odatda sekinroq o’sadi va kamroq suv bug’lantiradi. Bu ularning sug’orish rejimiga ta’sir qiladi:
- Tuproqning yuqori qatlami qurigandan keyingina sug’oring. Barmoqni 2-3 sm chuqurlikka kiritib, namlikni tekshiring
- Qishda sug’orishni kamaytirib, haftasiga bir marta yoki undan ham kamroq sug’oring
- Iliq suv bilan sug’oring (xona haroratidagi), chunki sovuq suv ildiz tizimiga shok berishi mumkin
Ortiqcha sug’orish shimoliy derazalardagi o’simliklar uchun eng katta xavflardan biridir. Tuproq uzoq vaqt nam bo’lib qolsa, ildiz chirishi mumkin.
Optimal oziqlantirish usullari
Shimoliy derazalardagi o’simliklar uchun oziqlantirish rejimi quyidagicha bo’lishi kerak:
- O’sish mavsumida (bahor-yoz) har 4-6 haftada bir marta oziqlantirishni amalga oshiring
- Qishda oziqlantirishni to’xtating yoki juda kam miqdorda bering
- Suyultirilgan o’g’itlarni ishlatish tavsiya etiladi (ko’rsatilgan dozadan 2 marta kamroq)
| Mavsum | Oziqlantirish chastotasi | O’g’it turi |
|---|---|---|
| Bahor | Har 4 haftada | Azotga boy |
| Yoz | Har 6 haftada | Universal |
| Kuz | Har 8 haftada | Fosfor-kaliy |
| Qish | Oziqlantirilmaydi | – |
Yorug’lik yetishmasligini qanday bartaraf etish
Shimoliy derazalarda yorug’lik tabiiy ravishda kam bo’ladi, lekin bu muammoni hal qilish mumkin:
- Derazani muntazam tozalang – chang va kir yorug’likni 30% gacha kamaytirishi mumkin
- Oq yoki och rangli devorlar yorug’likni yaxshiroq aks ettiradi
- O’simliklarni vaqti-vaqti bilan aylantirib turing – bu ularning bir tekis o’sishiga yordam beradi
- Fitolampalardan foydalaning – Phytolight kabi LED lampalar o’simliklar uchun zarur spektrni ta’minlaydi
Qishda kunlar qisqarganda, qo’shimcha yoritish ayniqsa muhim. Kuniga 10-12 soat davomida yoritish o’simliklarning sog’lom o’sishini ta’minlaydi.
Shimoliy derazalardagi umumiy muammolar va ularni hal qilish
Barglarning sarg’ayishi:
- Sababi: Odatda ortiqcha sug’orish yoki ozuqa yetishmasligi
- Yechimi: Sug’orish rejimini qayta ko’rib chiqing va o’simlikni universal o’g’it bilan oziqlantiring
Cho’zilgan, nimjon poyalar:
- Sababi: Yorug’lik yetishmasligi
- Yechimi: Qo’shimcha yoritish o’rnating yoki o’simlikni yorug’roq joyga ko’chiring
Barglarning to’kilishi:
- Sababi: Harorat o’zgarishlari, ayniqsa sovuq havo oqimlari
- Yechimi: O’simliklarni sovuq havo oqimlaridan himoya qiling, derazadan kamida 15 sm uzoqlikda joylashtiring
Zararkunandalar:
- Sababi: Quruq havo, stress holatidagi o’simliklar
- Yechimi: Fitoverm kabi biologik insektitsidlardan foydalaning va o’simliklar atrofidagi havoni muntazam namlashtiring
Shimoliy derazalardagi o’simliklarni parvarish qilish qiyinday tuyulishi mumkin, lekin bu qoidalarga amal qilsangiz, ular ham xuddi janubiy derazalardagi o’simliklar kabi chiroyli va sog’lom o’sadi. Eng muhimi, o’simliklaringizni kuzatib boring va ularning ehtiyojlariga e’tibor bering!
