Sovuq kunlar kelganda, yoshi ulg’aygan insonlar uchun tana haroratini saqlash oddiy qulaylik emas, balki hayotiy zarurat hisoblanadi. Tadqiqotlar shuni ko’rsatadiki, 65 yoshdan oshgan insonlarda tana haroratini boshqarish qobiliyati sezilarli darajada pasayadi, bu esa ularni gipotermiуa va boshqa sovuq bilan bog’liq kasalliklarga moyil qiladi.
Qariyalar uchun isitiladigan matolarni to’g’ri tanlash nafaqat jismoniy qulaylik, balki umumiy salomatlik uchun ham muhim ahamiyatga ega. Yoshli organizmning fiziologik xususiyatlari tufayli, ular sovuqqa nisbatan ancha sezgir bo’ladi. Qon aylanishi sekinlashadi, teri yupqalashadi va tana haroratini saqlash qobiliyati pasayadi. Bu o’zgarishlar oddiy sovuq havoda ham jiddiy muammolarga olib kelishi mumkin.
«Qariyalar uchun issiqlikni saqlash – bu faqat qulaylik masalasi emas, balki sog’liqni saqlash va hayot sifatini oshirish masalasidir» – Toshkent Tibbiyot Akademiyasi gerontologiya bo’limi mutaxassislari ta’kidlaydi.
Qariyalar organizmining sovuqqa sezgirligi
Yosh o’tishi bilan, tananing termoregulyatsiya tizimi zaiflashadi. Bu quyidagi sabablarga ko’ra sodir bo’ladi:
- Metabolizm sekinlashishi – tana kamroq issiqlik ishlab chiqaradi
- Teri ostidagi yog’ qatlamining kamayishi – tabiiy issiqlik izolyatsiyasi pasayadi
- Qon tomirlarining elastikligi kamayishi – qon aylanishi yomonlashadi
Bu o’zgarishlar natijasida, qariyalar sovuqni yoshlarga qaraganda kuchliroq his qiladi va sovuq ta’sirida yurak-qon tomir kasalliklari, bo’g’imlar og’rig’i va immunitet pasayishi kabi muammolar kuchayishi mumkin.
Isitiladigan matolarning asosiy turlari
Bugungi kunda bozorda qariyalar uchun mo’ljallangan turli xil isitiladigan matolar mavjud:
- Elektr bilan isitiladigan matolar – zamonaviy texnologiyalar yordamida haroratni aniq boshqarish imkonini beradi
- Termal saqlovchi matolar – tana issiqligini ushlab qolish uchun maxsus ishlab chiqarilgan
- Tabiiy issiqlik saqlovchi matolar – jun, paxta va ipak kabi tabiiy materiallardan tayyorlangan
Har bir turdagi matoning o’z afzalliklari va kamchiliklari mavjud bo’lib, ularni tanlashda qariyalarning individual ehtiyojlari, sog’lig’i va hayot tarzi hisobga olinishi kerak.
Issiqlik va qulaylik: qariyalar uchun eng yaxshi matolar
Qariyalar uchun qaysi isitiladigan matolarni tanlash kerak degan savol ko’pchilikni qiziqtiradi. Ayniqsa sovuq mavsumda keksalar tanasining haroratni saqlash qobiliyati pasayishi sababli, to’g’ri tanlangan matolar nafaqat issiqlik, balki sog’liq uchun ham muhim ahamiyatga ega.
Qariyalar uchun qaysi isitiladigan matolarni tanlash kerak ekanligini aniqlashda bir necha muhim mezonlarga e’tibor qaratish lozim. Bular materialning tabiiy bo’lishi, terini ta’sirlantirmasligi va nafas olish xususiyatiga ega bo’lishi kabi omillardir. Keling, eng maqbul variantlarni batafsil ko’rib chiqaylik.
Tabiiy materiallar – tabiat in’omi
Jun matolar qariyalar uchun eng yaxshi tanlovlardan biri hisoblanadi. Jun o’zining ajoyib issiqlik saqlash xususiyati bilan mashhur:
- Merinos juni – eng yumshoq va gipoallergen jun turi
- Alpaka juni – yungdan ham issiqroq, ammo yengil
- Qo’y juni – arzon, lekin ba’zida terini qichitishi mumkin
Paxta ham keksalar uchun ajoyib tanlov bo’lib, uning afzalliklari quyidagilar:
- Terini ta’sirlantirmaydi
- Yuvish va parvarish qilish oson
- Nafas olish xususiyati yuqori
- Flanel paxta – issiqlik saqlash xususiyati yuqori
Ipak esa premium tanlov bo’lib, u:
- Termoregulatsiya xususiyatiga ega – issiqda salqin, sovuqda issiq
- Terini ta’sirlantirmaydi
- Yengil va yumshoq
Sintetik matolar va ularning o’rni
Zamonaviy texnologiyalar tufayli sintetik matolar ham qariyalar uchun qulay va foydali bo’lishi mumkin:
Fleece (Flis) – poliesterdan tayyorlangan bu material:
- Juda yengil va issiq
- Tez quriydi
- Parvarish qilish oson
- Narxi arzon – o’rtacha fleece kiyim 25-40 dollar
Mikrofibra – nozik va yumshoq sintetik tola:
- Namni yaxshi shimadi
- Gipoallergen
- Uzoq muddat xizmat qiladi
| Material turi | Issiqlik darajasi | Gipoallergenlik | Nafas olish | O’rtacha narx |
|---|---|---|---|---|
| Merinos juni | ⭐⭐⭐⭐⭐ | ⭐⭐⭐⭐ | ⭐⭐⭐ | $50-100 |
| Paxta | ⭐⭐⭐ | ⭐⭐⭐⭐⭐ | ⭐⭐⭐⭐⭐ | $20-50 |
| Ipak | ⭐⭐⭐ | ⭐⭐⭐⭐⭐ | ⭐⭐⭐⭐ | $80-150 |
| Fleece | ⭐⭐⭐⭐ | ⭐⭐⭐ | ⭐⭐ | $25-40 |
| Mikrofibra | ⭐⭐⭐ | ⭐⭐⭐⭐ | ⭐⭐ | $30-60 |
Gipoallergen va nafas oladigan matolar – sog’liq garovi
Qariyalar terisi yoshga bog’liq o’zgarishlarga duch kelgani sababli, gipoallergen matolar tanlash alohida ahamiyatga ega:
- Organik paxta – pestitsidlar va kimyoviy moddalar ishlatilmagan
- Bambuk matosi – tabiiy antibakterial xususiyatlarga ega
- Lyocell (Tencel) – evkalipt daraxtidan olingan, terini ta’sirlantirmaydi
Nafas oladigan matolar esa terining quruq va sog’lom bo’lishini ta’minlaydi:
- Namni o’tkazish xususiyati yuqori bo’lgan matolar terining dimiqishini oldini oladi
- Terining quruq bo’lishi yaralar va infeksiyalar xavfini kamaytiradi
- Ayniqsa, harakati cheklangan qariyalar uchun bu juda muhim
Qariyalar uchun mato tanlashda uning yuviluvchanlik xususiyatlariga ham e’tibor qarating – tez-tez yuvish kerak bo’lganda paxta va sintetik aralashmalar eng qulay tanlov bo’lishi mumkin.
Qariyalar uchun amaliy isitish mato tavsiyalari
Qariyalarning issiqlikka bo’lgan ehtiyoji yoshlarga nisbatan yuqoriroq. Tana haroratini saqlash salomatlik uchun muhim, ayniqsa qish mavsumida. Keling, eng maqbul matolarni tanlash va ularni to’g’ri parvarish qilish bo’yicha amaliy tavsiyalarni ko’rib chiqamiz.
Mavsumga mos matolar tanlash
Yil davomida qariyalar uchun mato tanlash strategiyasi o’zgarib turadi. Har bir mavsum o’z talablarini qo’yadi:
Qish davri matolarida issiqlik saqlash xususiyati birinchi o’rinda turishi kerak. Junli matolar, ayniqsa merinos juni, tabiiy termoizolyatsiya xususiyatiga ega. Qalin paxmoq matolar ham a’lo darajada issiqlikni saqlaydi.
Bahor va kuz mavsumlarida qatlamli kiyinish eng maqbul yechim. Yupqa junli matolar, flanel va yumshoq paxta aralashmasi matolar tanlang. Ular nafas olish xususiyatini saqlab, yetarli darajada issiqlik beradi.
Yozda ham qariyalar uchun issiqlik muhim bo’lishi mumkin, chunki konditsionerli xonalarda sovuq ta’sir qilishi oson. Yengil paxta va zig’ir matolar yoki yupqa merinos juni aralashmasi matolar konditsionerli muhitda ham qulay bo’ladi.
Muhim eslatma: Qariyalar uchun mato tanlashda faqat issiqlik emas, balki terining sezgirligi ham hisobga olinishi kerak. Terini qitiqlash yoki allergik reaktsiyalarni keltirib chiqarmaydigan matolar afzal.
Eng qulay mato kombinatsiyalari
Qariyalar uchun eng foydali mato kombinatsiyalari quyidagilardir:
| Mato turi | Afzalliklari | Qo’llash joylari |
|---|---|---|
| Merinos juni | Yuqori issiqlik saqlash, nafas olish, antibakterial | Ichki kiyimlar, paypoqlar, sviterlar |
| Paxta-flanel | Yumshoq, gipoallergen, yuvishga chidamli | Ichki kiyimlar, pijamalar, ko’ylaklar |
| Kashmir | O’ta yumshoq, yengil, issiq | Sharf, qo’lqop, bosh kiyimlar |
| Mikrofibra | Tez quriydigan, yengil, issiq | Choyshab, adyollar, uy kiyimlari |
| Termal matolar | Maxsus issiqlik saqlash texnologiyasi | Ichki kiyimlar, termal kostyumlar |
Eng optimal kombinatsiya – ichki qatlamda termal yoki paxta matolar, o’rta qatlamda junli matolar va tashqi qatlamda shamolga chidamli matolar. Bu uch qatlamli tizim qariyalar uchun eng qulay va samarali hisoblanadi.
Termal matolar texnologiyasi so’nggi yillarda sezilarli darajada rivojlandi. Heattech kabi maxsus ishlab chiqarilgan termal matolar tana haroratini saqlashda ajoyib natija ko’rsatmoqda.
Isitiladigan matolarni to’g’ri parvarish
Issiqlik beruvchi matolarning umrini uzaytirish va xususiyatlarini saqlash uchun to’g’ri parvarish muhim:
-
Junli matolarni faqat qo’lda yoki maxsus «jun» rejimida yuving. Harorat 30°C dan oshmasligi kerak.
-
Termal matolarni ishlab chiqaruvchi ko’rsatmalariga qat’iy rioya qiling. Ko’pincha ular past haroratda yuvishni talab qiladi.
-
Flanel va paxta matolarni iliq suvda yuvish mumkin, lekin qisqarish ehtimolini hisobga oling.
-
Barcha issiqlik beruvchi matolarni tabiiy sharoitda quritish afzal. Quritgich mashinalari junli va termal matolarning xususiyatlarini buzishi mumkin.
-
Dazmollashda ham ehtiyot bo’ling – past haroratli rejimni tanlang va junli matolarni nam holda dazmollang.
Qariyalar uchun isitiladigan matolarni tanlash va parvarish qilish bo’yicha ushbu tavsiyalarga amal qilish nafaqat issiqlikni ta’minlaydi, balki matolarning uzoq muddat xizmat qilishiga ham yordam beradi.
